funkcja · cała Polska
Zabytki w Polsce, funkcja: cerkiew
W rejestrze zabytków jest 538 obiektów o funkcji „cerkiew”. Obiekty leżą w 484 miejscowościach. Najwięcej z nich jest w województwie podkarpackim (218). Datowanie ustalono dla 536 obiektów, najstarsze pochodzą z XVI wieku. Wpisy do rejestru pochodzą z lat 1933 do 2026.
- 538
- obiektów w rejestrze
- 484
- miejscowości z obiektami
- XVI w.
- najstarsze datowanie
- datowanie ustalono dla 536 z 538 obiektów
- 1933
- pierwszy wpis do rejestru
- najnowszy wpis: 2026
Czym jest cerkiew w rejestrze zabytków
Cerkiew to świątynia obrządku wschodniego, prawosławna albo greckokatolicka. Obiekty z tej fasety skupiają się na dawnym pograniczu wyznaniowym, na Podkarpaciu, Podlasiu i Lubelszczyźnie oraz w południowej Małopolsce. Poza tym pasem trafiają się pojedynczo, najczęściej jako świątynie ludności przesiedlonej po roku 1947.
Rozpoznaje się je po układzie wnętrza, a nie po materiale. Podział na babiniec, nawę i prezbiterium, ikonostas oddzielający sanktuarium, orientacja na wschód, zwieńczenia kopulaste albo namiotowe, często trzy nad trzema częściami budynku. Typ zachodnioruski ma trzy kopuły w jednej osi, typ łemkowski wieżę nad babińcem wyższą od pozostałych zwieńczeń.
Dwa nieporozumienia są tu typowe. Cerkiew nie jest z definicji drewniana: znaczna część zbioru jest murowana z cegły albo z kamienia, zwłaszcza wpisy dziewiętnastowieczne. Poza tym wiele cerkwi po roku 1947 przejęły parafie rzymskokatolickie i dziś mówi się o nich kościół, ale rejestr zapisuje funkcję pierwotną, więc obiekt zostaje w tej fasecie.
Rozkład po województwach
| Województwo | Obiekty |
|---|---|
| Podkarpackie | 218 |
| Lubelskie | 109 |
| Podlaskie | 109 |
| Małopolskie | 70 |
| Mazowieckie | 13 |
| Łódzkie | 6 |
| Dolnośląskie | 3 |
| Śląskie | 3 |
| pozostałe 6 województw | 7 |
Wpisy do rejestru według dekad
1 najstarszy wpis pochodzi z lat 1930-1939; wykres zaczyna się od lat 1950.
Liczby z wykresu
| Dekada | Wpisy |
|---|---|
| 1900 | 0 |
| 1910 | 0 |
| 1920 | 0 |
| 1930 | 1 |
| 1940 | 0 |
| 1950 | 24 |
| 1960 | 96 |
| 1970 | 47 |
| 1980 | 146 |
| 1990 | 125 |
| 2000 | 55 |
| 2010 | 36 |
| 2020 | 8 |